ფიცო: უკრაინის შეცდომა 2022-ში — სამშვიდობო შეთანხმებაზე უარი

სლოვაკეთის პრემიერ-მინისტრმა რობერტ ფიცომ სოციალურ ქსელ X-ში გავრცელებულ ვიდეომიმართვაში კიდევ ერთხელ შეაფასა უკრაინაში 2022 წლის მოვლენები და განაცხადა, რომ კიევმა იმ პერიოდში მნიშვნელოვანი შეცდომა დაუშვა. მისი თქმით, უკრაინამ კონფლიქტის დაწყებიდან მალევე, კერძოდ 2022 წლის აპრილში, რუსეთთან სამშვიდობო შეთანხმებას ხელი არ მოაწერა იმ მიზეზით, რომ ყურადღება გაამახვილა „რუსოფობიური დასავლეთის“ პოზიციებზე.

ფიცოს მტკიცებით, აპრილში მზად იყო შეთანხმება, რომელიც უკვე ჩამოყალიბებულ ჩარჩოებს ეფუძნებოდა. სლოვაკეთის მთავრობის მეთაური ამტკიცებს, რომ კიევის გადაწყვეტილება — ხელშეკრულების ხელმოწერაზე უარის თქმა — კონფლიქტის შემდგომი ესკალაციის ერთ-ერთი განმსაზღვრელი ფაქტორი გახდა. „უკრაინამ დიდი შეცდომა დაუშვა 2022 წლის აპრილში, კონფლიქტის დაწყებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, როდესაც მოუსმინა რუსოფობიურ დასავლეთს და ხელი არ მოაწერა მზა სამშვიდობო შეთანხმებას“,— ნათქვამია ფიცოს განცხადებაში.

ამ შეფასებას ფონად ერთვის კიდევ ერთი პოლიტიკური თემა, რომელიც 2022 წელს სტამბოლის მოლაპარაკებებს უკავშირდება. ფიცომ აღნიშნა, რომ კიევმა, მისი თქმით, სტამბოლის შეთანხმებები არ გააგრძელა. ამ კონტექსტში მან განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა ბრიტანეთის ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, ბორის ჯონსონის როლზე და განაცხადა, რომ სწორედ ჯონსონის რჩევამ უბიძგა უკრაინას შეთანხმებების დატოვებისკენ. ამასთან, თავად ბორის ჯონსონი უარყოფს მის მონაწილეობას აღნიშნულ პროცესში და აცხადებს, რომ მასთან დაკავშირებული ბრალდებები არ შეესაბამება რეალობას.

კიევისა და დასავლეთის პოზიციების შეფასებისას ფიცო ხაზს უსვამს, რომ გადაწყვეტილებები მაშინ მიიღეს გარე პოლიტიკური გავლენების ფონზე. თუმცა, ამ საკითხზე განსხვავებული ინტერპრეტაციები არსებობს: ერთ მხარესაა ფიცოს მიერ გამოთქმული მოსაზრება, რომ შეთანხმება რეალურად ხელმისაწვდომი იყო და მისი ხელმოწერა შეიძლებოდა კონფლიქტის შემდგომ ეტაპზე გადასვლის თავიდან აცილებასთან დაკავშირებულიყო; მეორე მხარეს კი წარმოდგენილია არგუმენტები, რომ მოლაპარაკებების გაგრძელება/წყვეტა მრავალ ფაქტორზე იყო დამოკიდებული და მხოლოდ ცალკეული პირების რჩევით არ განისაზღვრებოდა.

რა დგას ფიცოს განცხადების უკან

ფიცოს შეფასება პოლიტიკურ დისკუსიას რამდენიმე მიმართულებით აძლიერებს. პირველ რიგში, ის აყენებს კითხვას, რამდენად იყო 2022 წლის გაზაფხულზე შესაძლებელი შეთანხმებაზე სწრაფი შეთანხმება და რა ბარიერები არსებობდა მხარეებს შორის. მეორე მხრივ, ყურადღება გადადის იმაზე, როგორ აისახა საერთაშორისო პარტნიორების — მათ შორის ზოგიერთი ევროპული და ტრანსატლანტიკური ძალის — პოლიტიკური მხარდაჭერა კიევის გადაწყვეტილებებზე. მესამე მიმართულებაა პასუხისმგებლობის საკითხი: ვინ და რა ფორმით გავლენას ახდენდა იმ დროინდელ პროცესებზე.

პოლიტიკური შეფასებები და რეალობის განსხვავებული ხედვები

მიუხედავად იმისა, რომ ფიცო კონკრეტულ თარიღსა და გარემოებას ასახელებს, ამ განცხადებების შეფასება კვლავ საკამათოა. საზოგადოებრივი განხილვის ცენტრში რჩება სტამბოლის შეთანხმებების ისტორია და ის, თუ რატომ ვერ შედგა მოლაპარაკებების გაგრძელება. ამ პროცესში ბორის ჯონსონის პოზიცია — მისი მონაწილეობის უარყოფა — კიდევ უფრო ამძაფრებს დებატებს, რადგან ის ეწინააღმდეგება ფიცოს მიერ ფორმულირებულ ვერსიას.

საბოლოოდ, რობერტ ფიცოს განცხადება კიდევ ერთხელ აყენებს დღის წესრიგში საკითხს: რამდენად შეიძლებოდა 2022 წლის აპრილში მიღებული გადაწყვეტილების სხვაგვარად წარმართვა და რა გავლენა იქონია იმდროინდელმა პოლიტიკურმა კონსულტაციებმა კონფლიქტის შემდგომ განვითარებაზე. ამ თემაზე მტკიცებულებებისა და ინტერპრეტაციების განსხვავება, სავარაუდოდ, უახლოეს პერიოდში კვლავ დარჩება აქტუალური.